درمان ترس و اضطراب در کودکان اوتیسم

راهنمای جامع والدین برای کاهش نگرانی، اضطراب و ترس در طیف اوتیسم

بسیاری از والدین کودکان دارای اوتیسم از این مسئله شکایت دارند:

«بچه‌م از همه‌چی می‌ترسه!»
«کافی‌یه صدای بلندی بشنوه یا برنامه‌اش عوض بشه، سریع دچار اضطراب می‌شه.»

ترس و اضطراب در کودکان اوتیسمی بسیار رایج است، اما با شناخت درست علل، و به‌کارگیری روش‌های درمانی مناسب، می‌توان این مشکل را به‌شدت کاهش داد. در این مقاله، از تجربیات کلینیک گفتار توان‌گستر کرج و آموزش‌های آکادمی دیجی‌اسپیچ استفاده شده تا یک مسیر کاربردی، علمی و روشن برای والدین فراهم شود.

چرا کودکان اوتیسم دچار اضطراب و ترس می‌شوند؟

کودکان دارای اوتیسم معمولاً در ۳ حوزه اصلی دچار چالش‌اند:

? درک اجتماعی پایین
? حساسیت حسی بالا (صدا، نور، لمس)
? نیاز شدید به نظم، ثبات و پیش‌بینی‌پذیری

همین عوامل باعث می‌شود آن‌ها در موقعیت‌هایی که برای دیگر کودکان طبیعی است، دچار اضطراب شدید، ترس یا رفتارهای شدیداً هیجانی شوند.

رایج‌ترین ترس‌ها و اضطراب‌ها در کودکان اوتیسم

• ترس از صداهای بلند (جاروبرقی، موتور، آژیر)

• ترس از جمعیت یا محیط‌های شلوغ

• اضطراب جدایی از مادر یا والد

• ترس از تغییر در برنامه روزانه یا محیط جدید

• ترس از لمس شدن، حمام یا لباس خاص

• اضطراب هنگام انتظار، جابه‌جایی، نوبت گرفتن

• ترس‌های خیالی یا وسواس‌های ذهنی تکرارشونده

علائم اضطراب در کودکان اوتیسم

علائم اضطراب ممکن است رفتاری یا فیزیکی باشد:

? جیغ‌زدن، گریه شدید یا خودزنی
? فرار یا پنهان شدن
? چسبیدن به والدین
? لکنت یا سکوت ناگهانی
? پرش‌های مداوم، تکان‌های بدنی
? بی‌قراری و ناتوانی در تمرکز
? اختلال در خواب یا اشتها

چگونه اضطراب را در کودک اوتیسمی کاهش دهیم؟

✅ ۱. شناسایی عامل اضطراب

اولین قدم، شناخت دقیق محرک اضطراب‌زا است. درمانگر با مشاهده، مصاحبه با والد و گاهی پرسشنامه‌هایی مانند GARS یا فرم اضطراب کودک، دلایل ترس را بررسی می‌کند.

✅ ۲. ایجاد روتین روزانه ثابت

کودکان اوتیسمی عاشق ثبات‌اند.
داشتن برنامه روزانه با تصاویر یا کارت‌های PECS کمک می‌کند کودک بداند چه چیزی در انتظارش است و اضطراب کمتری تجربه کند.

? جدول تصویری روزانه = آرامش بیشتر

✅ ۳. استفاده از روش‌های رفتاردرمانی

در کلینیک گفتار توان‌گستر، از تکنیک‌های ABA و مدیریت رفتار برای کاهش اضطراب استفاده می‌شود:

? جایگزینی رفتار (مثلاً به‌جای گریه، اشاره به کارت “ناراحتم”)
? تمرین تدریجی قرارگیری در موقعیت ترس‌آور
? پاداش‌دهی به رفتارهای آرام و کنترل‌شده
? آموزش تنفس عمیق، فشار دادن دست، یا لمس اشیای آرام‌بخش

✅ ۴. تقویت ارتباط و گفتار برای بیان احساس

کودکی که نمی‌تواند احساسش را بگوید، بیشتر می‌ترسد یا خشمگین می‌شود. با آموزش واژه‌هایی مثل:

• ترسیدم

• ناراحتم

• نمی‌خوام

• صدا بلنده

و استفاده از تصاویر، کودک یاد می‌گیرد احساسات خود را بیان کند به‌جای واکنش‌های شدید.

? پکیج «از واژه تا گفتار» و «تربیت شنیداری و مفاهیم» دقیقاً روی این موضوع کار می‌کنند.

✅ ۵. تمرینات حسی و آرام‌سازی

در مواردی که اضطراب ناشی از اختلال پردازش حسی است، می‌توان از:

? بازی‌های حسی (مثلاً شن جادویی، پتوهای وزنه‌دار، توپ درمانی)
? هدفون حذف‌کننده نویز
? لمس‌های ملایم و بازی‌های ماساژ درمانی
? تمرینات تنفس، آرام‌سازی عضلات و یوگای کودکانه

استفاده کرد.
در پکیج «کودک نابغه من» مجموعه‌ای از بازی‌های آرام‌سازی حسی آموزش داده شده است.

✅ ۶. آموزش والدین

درمان بدون آموزش والدین ناقص است. والدین باید:

? بدانند کودکشان چگونه اضطراب را تجربه می‌کند
? رفتارهای او را نشانه‌گذاری و تحلیل کنند
? برنامه تمرینی روزانه در خانه اجرا کنند
? از واکنش‌های شدید یا تنبیه کودک پرهیز کنند

در کلینیک توان‌گستر، والدین جلسات آموزش عملی همراه با تمرین خانگی دریافت می‌کنند.

پکیج‌های مؤثر دیجی‌اسپیچ برای درمان اضطراب در اوتیسم

? پکیج «کودک نابغه من»
? پکیج «از واژه تا گفتار»
? پکیج «صفر تا صد آموزش گفتاری اوتیسم»
? پکیج تصاویر ارتباطی PECS
? پکیج ویژه بازی‌های شناختی و کنترل احساسات

همه این پکیج‌ها دارای ویدیو، جزوه، تمرین، و پشتیبانی هستند و از طریق:
? digi-download.ir قابل تهیه‌اند.

خدمات کلینیک گفتار توان‌گستر کرج

✔️ ارزیابی دقیق اضطراب کودک
✔️ آموزش تخصصی والدین
✔️ جلسات گفتاردرمانی و رفتاردرمانی تلفیقی
✔️ تکنیک‌های آرام‌سازی و تنظیم حسی
✔️ پیگیری و مشاوره آنلاین هفتگی
✔️ محیط کودک‌محور و امن برای اجرای تمرینات

راه‌های ارتباطی برای شروع درمان:

? تماس: 09121623463 – 02634405830
? آدرس: کرج، رجایی‌شهر، بلوار انقلاب، نبش میدان اتحاد، ساختمان آراد، طبقه دوم
? وب‌سایت: digispeech.ir
? فروشگاه: digi-download.ir

شبکه‌های آموزشی والدین:

? اینستاگرام:

? آپارات و یوتیوب:

? تلگرام:

اضطراب و ترس در کودکان اوتیسم، قابل مدیریت و درمان است.
با شناخت محرک‌ها، اجرای تکنیک‌های درمانی تخصصی، آموزش والدین، و استفاده از پکیج‌های ساختارمند، می‌توان به کودک کمک کرد تا در محیطی امن، قابل پیش‌بینی و حمایت‌شده زندگی کند.

ما در کلینیک گفتار توان‌گستر کرج و دیجی‌اسپیچ در کنار شما هستیم تا اضطراب کودک‌تان را به آرامش، و ترس او را به اعتماد تبدیل کنیم.

✅ این مقاله توسط سیاوش عطایی، آسیب‌شناس گفتار و زبان و متخصص روانشناسی عمومی تهیه شده است.